Stymulacja rozwoju dziecka

Pierwsze miesiące życia są bardzo ważnym okresem, dlatego posiadanie wiedzy na temat etapów rozwojowych małego dziecka umożliwi świadomą obserwację procesu kształtowania się możliwości fizycznych i psychicznych dziecka, a także pozwoli aktywnie uczestniczyć w tym procesie. Literatura naukowa, ale również samo życie pokazuje, jak ważna jest jest dla dziecka wczesna stymulacja rozwoju, przecież "niemowlęta, wchodząc w interakcje z otoczeniem społecznym i fizycznym, w pewien sposób doświadczają też samych siebie" [Tomasello 2002: 84]. Wczesna interwencja terapeutyczna zakłada obserwację rozwoju dziecka, jej istotnym aspektem jest możliwość postawienia szybkiej diagnozy i podjęcie natychmiastowych działań w przypadku wykrycia braku danej sprawności, której pojawienie się jest oczekiwane rozwojowo. Ćwiczenia stymulujące rozwój dziecka powinny obejmować rozwój wszystkich funkcji.

"(...) Konieczne jest przestrzeganie linearnej struktury rozwoju psychicznego oraz rozumienie, iż terapia jest zawsze oddziaływaniem na pełnię osobową dziecka. Oznacza to uwzględnienie psychicznego, fizycznego i duchowego aspektu prowadzonej terapii". [Cieszyńska, Korendo 2007: 17]

Celowość podjęcia wczesnych działań terapeutycznych popierają koncepcje neuropsychologiczne. Jedną z nich jest teoria neuronów zwierciadlanych. "Proces wykształcania się neuronów lustrzanych u dzieci bez zaburzeń rozwojowych ma swój początek już w okresie niemowlęcym. Dzięki nim dziecko może podjąć pierwsze reakcje odzwierciedlające z najbliższymi osobami. Reakcje te, oparte na kontakcie i emocjach, są swoistym sposobem porozumiewania się". [Michalik 2009: 101] Wymiana sygnałów między dzieckiem a dorosłym daje dziecku poczucie bycia zrozumianym. Sieci neuronowe działają na zasadzie "zapamiętywania" pewnych modeli działań. W ten sposób dzieci uczą się zachowań społecznych. Szczegółowo zasady działania neuronów zwierciadlanych opisał J. Bauer. "Czynności obserwowane u innych bezspornie sprawiają, że do akcji wkraczają neurony zwierciadlane obserwatora (...) Proces odzwierciedlania zachodzi równocześnie, mimowolnie i bezrefleksyjnie." [Bauer 2008: 23]

Ocena rozwoju dziecka obejmuje:

  • Obserwację rozwoju sprawności motorycznej i manualnej, przede wszystkim w zakresie lokomocji, postawy oraz manipulacji. Terapeuta określa postęp dziecka w zdobywaniu sprawności w zakresie kontroli nad tułowiem, koordynacji ruchów rąk i nóg oraz zdolności do używania własnych rąk jako narzędzi do poznawania świata.
  • Obserwację rozwoju spostrzegania wzrokowego w zakresie np. skupiania wzroku, reagowania mimiką na twarz dorosłego, śledzenia wzrokiem przedmiotu czy osoby, oglądania przedmiotów podczas manipulowania nimi.
  • Obserwację rozwoju percepcji słuchowej w zakresie np. reagowania na bodźce dźwiękowe, samodzielnego wywoływania dźwięków, rozumienia emocjonalnie zabarwionych wypowiedzi rodziców.
  • Obserwację rozwoju mowy dziecka od pierwszego krzyku poprzez głużenie, gaworzenie, gestykulację i ekspresję mowy - pierwsze słowa, zasób słownictwa, budowanie pierwszych zdań.
  • Obserwację rozwoju zabawy, zachowań społecznych i emocji.

Wczesna interwencja jest szansą dla rodziców, opiekunów i terapeutów. Pozwala wcześnie wykryć nieprawidłowości w rozwoju, a co za tym idzie daje możliwość podjęcia szybkich działań, by tę nieprawidłowość usunąć. Świadomość, że dziecko nabywa wszystkie umiejętności i sprawności w oczekiwanym okresie, pozwala rodzicom na spokojne rodzicielstwo. Bez obaw, bez niepewności.

oprac. Anna Nawrot

Bibliografia:
1. J. Bauer, Empatia. Co potrafią lustrzane neurony, przeł. M. Guzowska-Dąbrowska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.
2. J. Cieszyńska, M. Korendo, Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka. Od noworodka do 6 roku życia, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2007.
3. M. Michalik, Wczesna interwencja logopedyczna w świetle ostatnich koncepcji neuropsychologicznych, w: "Logopedia" t.38, Polskie Towarzystwo Logopedyczne, Lublin 2009.
4. M. Tomasello, Kulturowe źródła ludzkiego poznania, przeł. J. Rączaszek, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2002.